Nơi đến hẹn lại lên của quan họ Bắc Ninh

Đình làng Lũng Giang thuộc thị trấn Lim, huyện Tiên Du, thành phố Bắc Giang nằm trên km20 quốc lộ 18, là tâm điểm đến của khách thập phương từ ngày 10 đến 15 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Đình được khởi dựng từ thời Lê (khoảng thế kỷ XVII) với nhiều nét điêu khắc cổ kính và đậm nét dân gian. Năm 1947, do lo sợ du kích lấy Đình làm nơi hội họp và tập hợp dân làng nên thực dân Pháp đã cho phá hủy hoàn toàn khu Đình. Hòa bình lập lại, khu Đình bị chìm trong quên lãng. Do sự thiếu hiểu biết của một số cán bộ trẻ, khu diện tích Đình bị chưng dụng để xây kho chứa thuốc sâu và một số nhà cho cán bộ huyện. Cũng may sau đó cụ Thoan, một già làng và cũng là một lão thành cách mạng, đã đem tờ sắc phong do ông lưu giữ được cùng bà con thôn Lũng Giang đấu tranh với chính quyền huyện đòi lại phần đất Đình. Dân làng còn liên hệ thẳng với Trung tâm bảo tồn, bảo tàng Trung ương để xin lại sơ đồ Đình.

Bà Gái, người gốc thôn Lũng Giang và cũng là một trong số hơn mười cụ thuộc đội khánh tiết của Đình biết: sau bao đấu tranh vất vả, cuối cùng dân làng cũng đòi được đất về và tiến hành quyên góp công đức của phật tử gần xa. Được sự động viên và góp thêm người thêm tiền của chính quyền thôn, năm 1996 phần chính của Đình Lũng Giang được phục dựng lại y nguyên trên nền đất cũ. Đến cuối năm 2007 mới có thêm tiền để trùng tu tiếp khu nhà mẫu, dự kiến khánh thành vào ngày 18 tháng giêng âm lịch tới. Khu sân sau Đình vẫn còn đang ngổn ngang và phải sau dịp lễ mới tiếp tục làm được. Bà Gái năm nay đã 69 tuổi nhưng trông trẻ hơn tuổi và còn rất nhanh nhẹn. 
“Nhờ trời và nhờ thành tâm đấy cô ạ. Người trong đội khánh tiết trẻ nhất cũng đã 62, nhiều tuổi nhất là bác Trân, trưởng ban, năm nay đã 80 tuổi nhưng tất cả vẫn còn minh mẫn và hăng hái lắm. Chúng tôi cũng phải tự động viên và khích lệ nhau nhiều lắm mới vững tin mà duy trì hội trong suốt hơn 10 năm qua đấy. Vất vả, gian nan lắm cô ạ”.

Ngày 20/12/2004, Đình làng Lũng Giang đã được UBND Tỉnh Bắc Ninh chính thức xếp hạng di tích lịch sử văn hóa (khi đó chưa lên thành phố). Đình là trung tâm tín ngưỡng, văn hóa không chỉ của người dân thôn Lũng Giang mà của toàn bộ huyện Tiên Du và thành phố Bắc Ninh. Hàng năm Hội Lim nổi tiếng được tổ chức ngay tại sân  Đình trong suốt 5 ngày liền với nhiều hoạt động văn hóa dân gian. 

Ngày 13 là ngày chính hội khi lễ rước và nghinh thần từ các đình, nghè khác trong vùng về đây làm lễ tế thần (đây cũng là lý do Đình còn được gọi là Đình hội sở). Cũng trong ngày 13, có nhiều hoạt động nhất và sôi nổi nhất. Ngoài thi đấu cờ tướng, cờ người còn có đánh đu, quan họ giao duyên chính thức giữa các làng  trên hồ thuộc khuôn viên Đình, đấu vật, trọi gà trên đồi Lim phía sau Đình. Hoạt động nổi bật và thu hút sự chú ý nhất chính là hát quan họ. 

Trước đây tỉnh Bắc ninh chỉ có 49 làng quan họ. Từ khi lên thành phố số lượng tăng lên hơn 60 làng. Các làng có truyền thống kết nghĩa với nhau. Ngoài việc thường xuyên giao lưu trong mùa gặt thâu đêm suốt sáng thì tất cả các làng đều cử các đại diện xuất sắc nhất tham gia lễ hội Lim. Chính vì vậy mà Hội Lim là một hoạt động văn hóa dân gian đã nằm trong sổ tay du xuân của nhiều du khách suốt bao năm qua.

Tôi đã nghe hát quan họ nhiều lần trên vô tuyến nhưng đây là lần đầu tiên tôi trực tiếp được xem các liền chị, liền anh trong trang phục truyền thống rất đẹp “giao duyên”. Tiếng hát thật đằm thắm và da diết. “Người ơi, người … đừng về…”. Chẳng trách ngày xưa nhiều liền anh, liền chị sau khi hát giao duyên đã phải lòng nhau thực sự. Giờ tôi đã hiểu tại sao, dù có đi đâu về đâu, Đình Lũng Giang luôn là nơi “Hội Lim đến hẹn lại lên” không chỉ của các làng quan họ mà còn của nhiều khách thập phương gần xa.

Latuyet

Tết 2008